Τι είναι η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος; Ποια είναι τα πρώιμα σημάδια που πρέπει να προσέξουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί;
Η Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), είναι ένας διαφορετικός τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο, επικοινωνεί και σχετίζεται με τους άλλους. Δεν πρόκειται για ασθένεια, αλλά για μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που ξεκινά από πολύ νωρίς στη ζωή του παιδιού – συχνά από τους πρώτους μήνες.
Τι εννοούμε με τον όρο «φάσμα»;
Ο όρος “φάσμα” σημαίνει πως υπάρχουν πολλές και διαφορετικές μορφές της διαταραχής του αυτισμού. Κάποια παιδιά μπορεί να έχουν ήπια χαρακτηριστικά και να τα καταφέρνουν πολύ καλά στην καθημερινότητά τους, ενώ άλλα μπορεί να χρειάζονται μεγαλύτερη υποστήριξη σε τομείς όπως π.χ. η αυτοεξυπηρέτηση, η κοινωνικοποίηση ή οι σχολικές του επιδόσεις. Κάθε παιδί με αυτισμό είναι μοναδικό και έχει τις δικές του δυσκολίες αλλά και τις δικές του δυνατότητες.
Τι προκαλεί τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος;
Οι επιστημονική κοινότητα και οι ειδικοί του χώρου, έχουν καταλήξει πλέον ότι στη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, εμπλέκονται ποικίλοι παράγοντες που ενδεχομένως επηρεάζουν την εμφάνισή της. Μερικοί από αυτούς τους παράγοντες αφορούν σε:
• Κληρονομικότητα
• Γενετικές Μεταλλάξεις
• Περιβαλλοντικούς Παράγοντες, (όπως π.χ. προγεννητική έκθεση σε τοξίνες, ορισμένα φάρμακα, άλλες επιπλοκές κατά τη γέννηση, μεταβολικές ανισορροπίες κ.α.)
Ποια είναι τα πρώιμα σημάδια της Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος;
Η έγκαιρη αναγνώριση της διαταραχής μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά στη ζωή ενός υπό ανάπτυξη ατόμου. Όσο νωρίτερα γίνει η διάγνωση, τόσο πιο άμεσα μπορούν να ξεκινήσουν υποστηρικτικές παρεμβάσεις, που θα βοηθήσουν το παιδί να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί με τις δικές του εξατομικευμένες ανάγκες.
Παρακάτω παραθέτουμε κάποια πρώιμα σημάδια που θα πρέπει να προβληματίσουν τους γονείς αλλά τους εκπαιδευτικούς:
1. Δυσκολίες στην Κοινωνική Αλληλεπίδραση
• Το παιδί δεν ανταποκρίνεται στην προσφώνηση του ονόματός του (μετά τους 12 μήνες)
• Δεν χαμογελάει σε κοινωνικές συνθήκες ή δεν μιμείται το χαμόγελο από άλλα (οικεία ή μη) πρόσωπα
• Δεν δείχνει με το δάχτυλο για να μοιραστεί κάτι που βλέπει ή που θέλει (μετά τους 12-14 μήνες)
• Δείχνει προτίμηση στο να παίζει μόνο του, ακόμα και όταν υπάρχουν άλλα παιδιά τριγύρω.
2. Δυσκολίες στην Επικοινωνία
• Δεν λέει καμία λέξη μέχρι τους 16 μήνες
• Δεν συνδυάζει δύο λέξεις μέχρι τους 24 μήνες
• Χρησιμοποιεί λέξεις με μη συνηθισμένο τρόπο (π.χ. επαναλαμβάνει συνεχώς διαφημίσεις ή φράσεις χωρίς νόημα στο πλαίσιο της συζήτησης)
• Παρουσιάζει απουσία ή χαμηλό ενδιαφέρον για οποιαδήποτε μορφή επικοινωνίας ακόμα και με οικεία του πρόσωπα
3. Επαναλαμβανόμενες Συμπεριφορές ή Ενδιαφέροντα
• Κάνει επαναλαμβανόμενες κινήσεις όπως π.χ. να στριφογυρίζει, να «τινάζει» τα χέρια ή κουνάει το σώμα του μπρος-πίσω
• Παίζει με αντικείμενα με ασυνήθιστους τρόπους (π.χ. περιστρέφει ρόδες αυτοκινήτων αντί να τα κινεί)
• Έχει έντονη προσκόλληση σε συγκεκριμένα αντικείμενα ή ρουτίνες (π.χ. να ανοιγοκλείσει μια πόρτα ή να βάλει στη σειρά κάποια αντικείμενα)
• Αντιδρά έντονα και δυσανάλογα σε μικρές αλλαγές στο περιβάλλον ή στο πρόγραμμά του.
4. Αισθητηριακές Ευαισθησίες
• Αντιδρά υπερβολικά σε ήχους, φώτα, υφές ή μυρωδιές (π.χ. δεν ανέχεται καθόλου ή στον αντίποδα έχει υπερβολική προσκόλληση)
• Μπορεί να μην αντιδρά στον πόνο ή να δείχνει μεγάλη ανοχή σε καταστάσεις που θα ενοχλούσαν άλλα παιδιά
• Δείχνει ασυνήθιστο ενδιαφέρον στο να αγγίζει ή να παρατηρεί συγκεκριμένες επιφάνειες ή υλικά.
Πότε να απευθυνθείτε σε κάποιον ειδικό;
Αν παρατηρείτε κάποιο από τα παραπάνω σημάδια ή αν απλώς έχετε την αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά» με την ανάπτυξη του παιδιού σας, μη διστάσετε να απευθυνθείτε στον παιδίατρο ή σε έναν ειδικό αναπτυξιολόγο. Δεν είναι ανάγκη να περιμένετε να “μεγαλώσει” ή να “μιλήσει μόνο του”. Η πρώιμη παρέμβαση είναι το «κλειδί» για την βέλτιστη δυνατή αναπτυξιακή διαδρομή του παιδιού.
Η αξιολόγηση δεν σημαίνει απαραίτητα διάγνωση. Σημαίνει ότι το παιδί θα έχει την ευκαιρία να εξεταστεί σφαιρικά, ώστε να υποστηριχθεί κατάλληλα.
Συμπερασματικά. . .
Για πολλούς γονείς η διάγνωση της Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος ή ακόμα και η πιθανή υποψία ύπαρξής της, συνοδεύεται από πολλά συναισθήματα και ερωτήματα. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η ΔΑΦ, είναι ένας θα λέγαμε διαφορετικός τρόπος αντίληψης της πραγματικότητας από την πλευρά του παιδιού. Με την κατάλληλη υποστήριξη, τα παιδιά με διαταραχή αυτιστικού φάσματος, μπορούν να αναπτυχθούν, να μάθουν, να αγαπήσουν και να αγαπηθούν, και να ζήσουν μια γεμάτη ζωή. Οι γονείς από την πλευρά τους, χρειάζονται υποστήριξη και σωστή ενημέρωση για τα βήματα που είναι καλό να ακολουθήσουν αλλά και τα δικαιώματά τους π.χ. το δικαίωμα στην ισότιμη εκπαίδευση και συμπερίληψη, εντός του σχολικού περιβάλλοντος. Τέλος, ας θυμόμαστε ότι κάθε παιδί είναι μοναδικό και είναι απόλυτη υποχρέωσή μας ως επαγγελματίες ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικοί ή/και γονείς να το βλέπουμε, να το ακούμε και να το κατανοούμε όπως πραγματικά είναι.
Νικόλαος Ι. Αγγελάκης
Αναπτυξιακός Ψυχολόγος
Βιβλιογραφικές Πηγές
Υπουργείο Υγείας. (2013, 2 Απριλίου). Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού. Ανακτήθηκε από https://www.moh.gov.gr/articles/news/1642-pagkosmia-hmera-aytismoy